Suýt “mất giống” vì chạy bộ: Cảnh báo cấp cứu xoắn tinh hoàn ở người trẻ

Một nam thanh niên 19 tuổi đang duy trì thói quen chạy bộ thể dục thì bất ngờ hứng chịu cơn đau dữ dội vùng bìu. Nhập viện trong tình trạng nguy kịch với chẩn đoán xoắn tinh hoàn xoắn tới 2,5 vòng, bệnh nhân đã may mắn được các bác sĩ can thiệp kịp thời, bảo toàn được “kho báu” duy nhất còn lại của mình.

Sự việc hy hữu nhưng cũng là lời cảnh tỉnh đắt giá này vừa được ghi nhận tại Bệnh viện E (Hà Nội). Tai nạn xảy ra vào những ngày đầu năm, khi thời tiết miền Bắc đang trong đợt rét đậm, đặt ra nhiều vấn đề về an toàn khi tập luyện thể thao trong điều kiện khắc nghiệt.

Bác sĩ đang thực hiện ca cấp cứu xoắn tinh hoàn. Ảnh: Bác sĩ cung cấp

Ca cấp cứu nghẹt thở cứu “nguồn sống” duy nhất

Ngày 2/1, Khoa Phẫu thuật Thận Tiết niệu – Nam học, Bệnh viện E đã tiếp nhận một ca cấp cứu đặc biệt. Nam bệnh nhân 19 tuổi nhập viện với biểu hiện đau tức bìu dữ dội, vã mồ hôi và tâm lý hoảng loạn. Qua khai thác bệnh sử, chàng trai cho biết cơn đau ập đến đột ngột khi đang chạy bộ buổi sáng.

Đáng chú ý, đây là trường hợp được các bác sĩ đánh giá là cực kỳ nghiêm trọng. Bệnh nhân có tiền sử chấn thương và đã bị mất tinh hoàn bên phải trước đó. Tinh hoàn bên trái hiện tại là “vốn liếng” duy nhất để duy trì nội tiết tố nam testosterone và khả năng sinh sản sau này. Nếu không cứu được, bệnh nhân sẽ phải đối mặt với việc vô sinh hoàn toàn và suy giảm hormone sinh dục trầm trọng.

Thạc sĩ, bác sĩ Phạm Quang Khải, người trực tiếp điều trị cho biết: Qua thăm khám lâm sàng và siêu âm Doppler, ê-kíp xác định bệnh nhân bị xoắn tinh hoàn trái, mức độ xoắn lên tới 2,5 vòng. Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến nguồn máu nuôi dưỡng tạng, gây thiếu máu cục bộ cấp tính.

Nhận định không thể chậm trễ dù chỉ một giây, các bác sĩ đã bỏ qua các thủ tục hành chính thông thường, chỉ định đẩy thẳng bệnh nhân lên phòng mổ. Toàn bộ quy trình chẩn đoán và chuẩn bị phẫu thuật diễn ra thần tốc, không quá 10 phút.

“Nếu tình trạng xoắn kéo dài có thể khiến mạch máu nuôi bị tắc hoàn toàn, tinh hoàn hoại tử nặng, thậm chí vô sinh nam vĩnh viễn do không còn tinh hoàn nào để sản xuất tinh trùng,” bác sĩ Khải nhấn mạnh.

May mắn thay, sau 30 phút phẫu thuật tháo xoắn và cố định, hệ thống mạch máu đã lưu thông trở lại, tinh hoàn hồng hào và được bảo tồn thành công. Đây là niềm hạnh phúc vỡ òa không chỉ của bệnh nhân mà còn của cả ê-kíp phẫu thuật.

Xoắn tinh hoàn: Sát thủ thầm lặng của phái mạnh khi tập luyện

Xoắn tinh hoàn là một cấp cứu nam khoa tối khẩn cấp, xảy ra khi thừng tinh (cuống tinh hoàn) bị xoắn quanh trục của nó, làm tắc nghẽn mạch máu nuôi tinh hoàn. Theo các thống kê y khoa, hiện tượng này có thể xảy ra ở nam giới mọi lứa tuổi, từ sơ sinh đến người già, nhưng phổ biến nhất là người trẻ (khoảng 89% trường hợp là dưới 25 tuổi).

Tại sao chạy bộ lại gây xoắn tinh hoàn?

Nhiều người thắc mắc tại sao một hoạt động lành mạnh như chạy bộ lại dẫn đến tai nạn này? Thực tế, bản thân việc chạy bộ mang lại rất nhiều lợi ích sức khỏe như tăng sức bền và cải thiện tim mạch. Tuy nhiên, nguyên nhân dẫn đến xoắn tinh hoàn thường do sự kết hợp của các yếu tố:

1. Bất thường bẩm sinh: Như tinh hoàn hình con lắc chuông (bell clapper deformity), thừng tinh quá dài hoặc sự di động quá mức của tinh hoàn trong bìu.
2. Yếu tố môi trường và vận động: Điển hình như trường hợp trên, thời tiết miền Bắc rét đậm kết hợp với vận động chạy bộ (sự rung lắc liên tục) có thể đã kích thích cơ bìu co thắt mạnh.

Một số nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa nhiệt độ thấp và tỷ lệ mắc bệnh. Theo nghiên cứu của Mabjeesh và cộng sự, nhiệt độ không khí thấp gây ra sự tăng động của cơ bìu (cremasteric reflex), làm tăng nguy cơ xoắn thừng tinh (Mabjeesh et al., 2006). Vì vậy, khi tham gia các hoạt động thể thao ngoài trời vào mùa đông, đặc biệt là các giải chạy đường dài hay chuẩn bị cho marathon, nam giới cần chú ý giữ ấm và mặc đồ lót hỗ trợ phù hợp.

Dấu hiệu nhận biết xoắn tinh hoàn và “Thời gian vàng” sống còn

Việc nhận biết sớm các triệu chứng của xoắn tinh hoàn là yếu tố tiên quyết để cứu vãn tình thế. Bác sĩ Phạm Quang Khải chỉ ra các dấu hiệu điển hình mà bất kỳ nam giới nào cũng cần thuộc nằm lòng:

So sánh giải phẫu tinh hoàn bình thường và khi bị xoắn. Ảnh minh họa.

• Đau dữ dội và đột ngột: Cơn đau thường xuất hiện ở một bên tinh hoàn, có thể xảy ra khi đang ngủ, nghỉ ngơi hoặc vận động mạnh.
• Sưng nề: Bìu sưng to, đỏ và đau rát khi chạm vào.
• Lan truyền cơn đau: Đau có thể lan dọc theo thừng tinh lên phía trên (bụng dưới), dễ nhầm lẫn với đau ruột thừa nếu xoắn bên phải.
• Thay đổi vị trí: Tinh hoàn bị xoắn thường bị co rút và treo cao hơn so với bên đối diện.
• Triệu chứng toàn thân: Buồn nôn hoặc nôn mửa do phản xạ đau.

Lưu ý quan trọng: Đôi khi, bệnh nhân có thể đột ngột hết đau dù chưa điều trị do sự thay đổi tư thế giúp tinh hoàn tự tháo xoắn một phần. Tuy nhiên, đây là “cái bẫy” khiến nhiều người chủ quan, không đi khám. Khi cơn đau quay lại, mức độ xoắn có thể chặt hơn và gây hoại tử nhanh chóng.

Quy tắc “6 giờ vàng” trong cấp cứu

Giới chuyên môn đặc biệt nhấn mạnh khái niệm “thời gian vàng” trong cấp cứu xoắn tinh hoàn. Khả năng bảo tồn tinh hoàn tỷ lệ nghịch với thời gian bệnh nhân đến viện:

• Trước 6 giờ: Tỷ lệ cứu sống tinh hoàn đạt gần 100%.
• 6 – 12 giờ: Tỷ lệ cứu sống giảm xuống còn khoảng 70%.
• 12 – 24 giờ: Tỷ lệ chỉ còn khoảng 20%.
• Sau 24 giờ: Gần như tất cả tinh hoàn xoắn đều bị hoại tử tím đen và bắt buộc phải phẫu thuật cắt bỏ (DaJusta et al., 2013).

Hậu quả của việc chậm trễ không chỉ là mất đi một phần cơ thể mà còn ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý. Nam giới có thể mất tự tin, giảm ham muốn, suy giảm testosterone, và đối mặt với nguy cơ vô sinh hiếm muộn cao.

Lời khuyên cho cộng đồng Gymer và Runner

Qua trường hợp trên, các bác sĩ khuyến cáo nam giới, đặc biệt là người trẻ tuổi và những người thường xuyên tập luyện thể thao cường độ cao như chạy bộ, đá bóng, tập chân hay Gym cần lưu ý:

1. Trang phục phù hợp: Sử dụng đồ lót thể thao có khả năng nâng đỡ tốt để hạn chế sự di động quá mức của tinh hoàn khi chạy nhảy.
2. Không chủ quan: Khi thấy đau tinh hoàn đột ngột, cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa (Nam học hoặc Tiết niệu) để được chẩn đoán.
3. Tuyệt đối không tự điều trị: Không tự ý mua thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc chườm nóng/lạnh tại nhà để chờ cơn đau qua đi. Mỗi phút trôi qua đều đang đánh đổi bằng khả năng làm cha trong tương lai.
4. Kiểm tra sức khỏe: Nếu bạn có các bất thường ở vùng bìu, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để có biện pháp dự phòng, tránh sự cố đáng tiếc khi đang tham gia các giải đấu quan trọng như các giải Marathon.

Xoắn tinh hoàn là một tai nạn không ai mong muốn, nhưng kiến thức đúng đắn sẽ giúp bạn bảo vệ chính mình. Đừng để sự e ngại hay chủ quan cướp đi bản lĩnh phái mạnh của bạn.

Nguồn tham khảo